Köyümüzdeki Eski Uygarlıklar
Havza yöresinin yazılı tarih öncesi dönemlerini aydınlatan çalışmaların ilki 1971 yılından önce ikincisi de 1972-1973 yıllarında Prof.Dr.U.Bahadır ALKIM ve ekibi tarafından yapılmış, Tarih Kurumu adına yürütülen bu küçük çaplı kazı ve yüzey araştırmaları sonucu saptanan en eski bulgular Havza sınırları içinde Paleolitik dönemden bu yana yerleşildiğini ortaya çıkarmıştır.

  Her iki tarihte yapılan kazı ve yüzey araştırmaları sırasında Havza sınırları içerisinde toplam 17 höyük ve düz yerleşme alanı, 6 Roma Geç Antik Çağ yerleşmesi, 7 tümülüs, 1 kaya mezarı, 1 mezarlık alanı ve 1 antik kaplıca kalıntısı tespit edilmiş buralarda Erken Tunç Çağı, Orta Tunç Çağı, Demir Çağı, Roma ve Geç Antik Çağ uygarlıklarına ait yerleşimlerin bulunduğu belgelenmiştir.

 Strabon coğrafyasında Havza tarihi 
Amasyalı Coğrafyacı Strabon a göre Samsun-Amasya toprakları arasında Phazamonitis diye anılan bir bölge vardır.[7] Bu günkü Havza yı da içine alan bölgeyi Strabon şöyle anlatıyor: “Roma komutanlarından Pompeus, Pontos krallarından Mithridates le yaptığı savaşta tarihsel kaynaklarda Mithridates Savaşları olarak anılan Pontos zaferini kazandıktan sonra bu bölgede yaptığı gezi sırasında burada bulunan Phazemon köyündeki yerleşmeyi bir kent olarak ilan etmiş ve Neapolitis ismini vermiştir.(Merzifon tarihi konusunda yapılan bazı araştırmalarda,araştırmacılar bu kentin,yüzyıllar boyunca adı bir çok değişikliklere uğrayan Merzifon olmasının kuvvetli bir olasılık olduğu üzerinde durmaktadır.)

  Bu ülkenin kuzey kısmı, Gazelonitis ve Amisoslular ın ülkesiyle sınırdaştır. Batısı, Halys nehri, doğusu Phanoria ve geri kalan kısmı da hepsinin en büyüğü ve en iyisi olan benim ülkem Amasia ile çevrilidir. Phazamonitis in Phanaroia ya doğru uzanan kısmında Stiphane isminde denize benzeyen bir göl[8] vardır. Burada pek çok balık ve her çeşit otlak bulunur. Bu gölün kenarında şimdi terk edilmiş olan İkizari Kalesi ve yakınında şimdi harabe halinde olan bir saray vardır. Ülkenin geri kalan kısmı genellikle ağaçsız ve ekime elverişlidir. Amaseia lıların ülkesinin üst tarafında,Phazemonitis Sıcak Su Kaynakları bulunur,bunlar sağlık için çok iyidir.

  Ülkemizin tarihi çoğrafyasını ve arkeolojisini incelerken başvurulan kaynakların ilk sırasında gelen Amasyalı Strabon un “Geographika”(Coğrafya) adlı bu eseri[9] kimi araştırmacılara göre İ.Ö. 7 yılında,kimilerine göre de M.S.18-19 yılları arasında yazılmıştır.

  Tıpkı Evliya Çelebi gibi yazdığı her yeri gezip, yerinde inceleyerek anlatan Strabon un Havza yı da kapsayan alanın Phazemonitis olarak tanımlandığını belirtmesi diğer tarihsel kaynaklarında teyit ettiği gibi söz konusu tarihte ve öncesinde buraların Pontos sınırları içinde olduğunu ve Strabon un kaydettiği Pontos-Roma savaşları sırasında Pont sınırı veya Pont karargahı olarak kullanıldığını ortaya koymaktadır.

  Bölge tarihi açısından çok önemli olan Mithridates Savaşları (Pontos-Roma savaşı) genel olarak bölge ve Havza tarihi konusunda üzerinde durulması gereken önemli bir dönüm noktasını teşkil eder. Çünkü bu tarihte Strabon unda sınırlarını aynı şekilde çizdiği alanda (-ki bu alan,günümüzdeki yerleşim yarlerine göre kuzeyde Kavak ya da genel olarak Samsun un güney kesimleri, Ladik ve Havza ile güneyde Merzifon a kadar uzanan hattın doğuda Niksar ve batıda Kızılırmak la çevrildiği bir bölgeyi içine almaktadır.) Pontos Krallığı ile Romalılar arasında yapılan kanlı savaşlar sırasında bölgede bulunan hemen hemen tüm yerleşim merkezleri yerle bir edilmiş ve yakılmıştır. Bu tahribatın Pontos uygarlığı ile sınırlı olmayıp bölgede yaşanmış Hitit çağı ve tarihten önceki devirlere (Paleolitik, mezolitik, kalkolitik ve bakır çağı) ait izlerinde önemli oranda silinmesine neden olduğu kuşkusuzdur.

  Bu açıklamadan sonra tekrar Strabon un coğrafya eserine dönecek olursak, tanımlanan bölgede Amaseia (Amasya) lıların ülkesinin üst tarafında bulunan Phazemonitis sıcak su Kaynakları nın Havza Kaplıcaları olduğu tartışma götürmez.

  Nitekim Strabon un sözünü ettiği bu sıcak su kaynaklarının Havza da bulunduğu yine Strabonu kaynak göstermek suretiyle başka eserlerde de belirtilmiştir.
Selçuklular öncesi

  Havza nın tarihi, kuruluş itibariyle çok eskilere dayanmaktadır. Milattan önce 2000 li yıllarda, Kızılırmak ve Yeşilırmak deltaları arasında kurulmuş olup, kuruluşu Hitit Uygarlığı dönemine uzanmaktadır.[11] M.Ö. VII. yüzyılda Samsun un İyonyalılar ca kıyı kenti olarak kuruluşundan bir süre sonra, Miletliler in etki alanına giren bölge, daha sonra Kafkaslardan gelen Kimmerler in istilasına uğramış, yapılan savaşlar sonuncunda ise, önce Persler tarafından idare edilmiş, Büyük İskender in Anadolu yu istilasından sonra Makedon İmparatorluğu nun egemenliğine girmiştir. M.Ö. I.Yüzyılda Roma istilasına uğrayan Havza, daha sonra Roma İmparatorluğu nun bölünmesiyle, Doğu Roma İmparatorluğu na dahil olmuştur.

 Selçuklu dönemi
Havza, 1071 Malazgirt Savaşı ndan sonra Türk hakimiyetine girmiş ise de Haçlı Seferleri sonucu sık sık el değiştirmiştir. XIII. Yüzyılda Selçukluların eline geçen bölge, Selçuklu Hanedanlığı nın çöküşünden sonra Canik Beyliği ne ve daha sonra da 1414′te Osmanlı Yönetimine geçmiştir.


DUYURULARA ABONE OL!
Adınız ve Soyadınız :
Email Adresiniz :
 
Cep Telefon Numaranız :
Aktivasyon Kodu :